Một bạn sinh viên từng nhắn cho tôi: học IELTS gần một năm rồi, mà Writing vẫn là kỹ năng bạn ấy sợ nhất. Bạn ấy viết nhiều, nộp bài đều, nhưng mỗi lần nhìn đề là tay lạnh đi.
Tôi hiểu vì sao. Nhiều khi bạn không sợ tiếng Anh. Bạn sợ vì không biết lỗi của mình nằm ở đâu, và không biết nên sửa cái nào trước.
Bài này không đưa danh sách mẹo. Tôi chỉ cho bạn thấy bài Writing được chấm theo cái gì, cách xếp lỗi theo thứ tự, và một cách lập dàn ý trong 5 phút để bớt sợ trang giấy trắng.
Viết nhiều rồi mà vẫn sợ, thì bạn đang thiếu bài tập, hay đang thiếu một cái bản đồ?
- Sợ Writing thường đến từ việc không biết lỗi nào quan trọng. Viết thêm mà không có bản đồ lỗi chỉ lặp lại lỗi cũ.
- Writing Task 2 được chấm theo bốn tiêu chí. Đủ số chữ mới là điều kiện đủ về độ dài, chưa phải cả bốn tiêu chí.
- Xếp lỗi thành ba ngăn: sửa trước, sửa ngay, sửa sau. Mỗi tuần chọn một lỗi.
- Dàn ý 5 phút theo What, Why, Example giúp bài có xương sống, không cần từ khó.
- Nói thẳng hạn chế: tự chữa được lỗi cấu trúc và triển khai ý. Lỗi ngữ pháp và dùng từ bạn tự nhìn khó thấy, và chỗ đó cần một người đọc bài của bạn.
Writing được chấm theo tiêu chí nào?
Theo trang giải thích cách chấm điểm của tổ chức IELTS, bài Writing được đánh giá theo bốn tiêu chí. Ở Task 2, bốn tiêu chí là: Task Response (trả lời đúng và đủ đề bài), Coherence and Cohesion (bố cục và cách nối ý), Lexical Resource (vốn từ), Grammatical Range and Accuracy (ngữ pháp). Cũng theo trang này, Task 2 có trọng số cao hơn Task 1 khi tính điểm Writing. Bạn có thể đọc nguyên bản ở mục "Nguồn tham khảo" cuối bài.
Điều này giải thích một câu tôi hay nghe: "em viết đủ số chữ mà vẫn không lên". Đủ số chữ không phải là một tiêu chí nào trong bốn cái trên. Bạn có thể viết đủ chữ mà lạc đề, hoặc đủ chữ mà mỗi đoạn chỉ có một ý lặp lại.
Tôi dùng bốn tiêu chí này như một tấm bản đồ. Khi bạn hiểu bài của mình yếu ở ô nào, sợ hãi bớt đi, vì nó có tên gọi.
Vì sao học gần một năm mà Writing vẫn sợ?
Từ những gì tôi thấy ở lớp, có ba lý do hay gặp. Đây là quan sát của tôi, không phải số liệu thống kê.
- Chưa ai chỉ ra lỗi cụ thể của bạn. Một bạn học viên từng kể rằng khóa trước không có bài tập về nhà và không ai chấm chữa, nên học xong thấy Writing gần như đứng yên.
- Bạn được chỉ quá nhiều lỗi cùng lúc. Cả trang bài bị gạch đỏ, bạn không biết bắt đầu từ đâu.
- Bạn nhồi từ khó để "ăn điểm". Câu dài, từ lạ, nhưng ý thì mỏng. Một bạn học viên khác kể với tôi rằng điều bạn ấy thấy dễ thở nhất là cách viết đơn giản, thực tế, dễ ứng dụng, không cần dùng chữ to tát.
Cả ba lý do này không liên quan đến chuyện bạn "dốt" hay "không có năng khiếu". Chúng liên quan đến cách bài viết của bạn được nhìn và sửa.
Sửa lỗi Writing theo thứ tự nào?
Lần thi lại IELTS của tôi cho tôi một bài học: tôi muốn sửa mọi lỗi cùng lúc, và kết quả là nản. Từ khi đứng lớp, tôi chia lỗi thành ba ngăn, và tôi từng viết riêng về chuyện này trong bài vì sao tôi không sửa hết lỗi của học viên cùng một lúc. Áp vào Writing, ba ngăn trông như sau:
| Ngăn | Ví dụ trong Writing Task 2 | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Sửa trước (lỗi cơ bản) | Chưa trả lời đúng câu hỏi của đề; không lập plan trước khi viết; mỗi đoạn không có ý chính | Sửa đầu tiên, vì nó kéo cả bài xuống |
| Sửa ngay (lỗi lặp lại) | Cùng một kiểu lỗi mạo từ, thì, hoặc câu dài không nối ý xuất hiện ở bài nào cũng có | Sửa sớm trước khi thành thói quen |
| Sửa sau (lỗi nhỏ) | Một vài lỗi chính tả, dấu câu, từ nối chưa mượt | Ghi lại, để sau, đừng để nó làm bạn rối |
Quy tắc của tôi: mỗi tuần chọn một lỗi ở ngăn "sửa trước". Không phải cả bảng.
Lập dàn ý Task 2 trong 5 phút bằng cách nào?
Nhiều bạn sợ Writing vì nhìn đề rồi bắt đầu viết ngay, viết được nửa đoạn thì hết ý. Năm phút lập dàn ý ở đầu giúp bạn không phải nghĩ trong lúc viết.
Tôi dạy khung What, Why, Example cho mỗi đoạn thân bài:
- What: ý chính của đoạn, một câu.
- Why: vì sao ý đó đúng, một hai câu.
- Example: một ví dụ cụ thể, có thể lấy từ đời sống của bạn.
Ví dụ với đề nói về việc học sinh dùng điện thoại ở trường. Đoạn thân bài 1: What, điện thoại giúp học sinh tra cứu nhanh. Why, vì thông tin có ngay trong tay. Example, một bạn tra nghĩa của từ lạ khi đang làm bài đọc. Bạn không cần từ khó. Bạn cần mỗi đoạn có đủ ba mảnh.
Một điều nữa: đừng nhồi từ khó. Lexical Resource không có nghĩa là dùng chữ hiếm. Một từ dùng sai chỗ thường gây hại nhiều hơn một từ đơn giản dùng đúng.
Học 3 trung tâm rồi, luyện Writing thêm có khác gì không?
Câu trả lời thật của tôi: nhiều khi bạn không cần khóa mới. Bạn cần một người chỉ ra ba thứ: bạn kẹt ở tiêu chí nào, lỗi nào xếp ngăn nào, và tuần này sửa gì.
Nếu bạn tự làm được ba việc ở phần trên, tự chấm bài theo bốn tiêu chí, chọn một lỗi mỗi tuần, lập dàn ý trước khi viết, thì bạn có thể tiến một đoạn khá dài mà không cần trả thêm tiền.
Khi nào cần người? Khi bạn đọc lại bài mình mà không thấy lỗi ở đâu, hoặc khi cùng một lỗi lặp lại sau nhiều tuần sửa. Ở hai chỗ đó, mắt của chính bạn không đủ, vì bạn đã quen với bài viết của mình. Người tự học một mình rất hay gặp chuyện này.
Việc chẩn đoán này tôi làm cho từng học viên bằng SWOT, và tôi đang phát triển Bandmap, một hệ thống chẩn đoán 5 nhóm nguyên nhân kẹt band. Bandmap vẫn đang trong giai đoạn xây dựng. Bạn đọc phần tổng quan ở bài học IELTS mãi không lên band.
- Lấy một bài Task 2 gần nhất của bạn.
- Đọc lại và tự hỏi bốn câu: Mình đã trả lời đúng câu hỏi của đề chưa? Ý nối với nhau chưa? Từ nào mình dùng mà không chắc nghĩa? Câu nào đọc lên thấy vấp?
- Chọn một ô yếu nhất. Ghi nó lên đầu trang giấy.
- Bài sau, chỉ tập trung sửa đúng ô đó, và lập dàn ý What, Why, Example trong 5 phút trước khi viết.
Bạn nên làm gì tiếp theo?
Nếu Writing là chỗ bạn sợ nhất, hãy làm bài tập 15 phút ở trên trong tuần này. Nếu Speaking cũng đang làm bạn khó chịu, bạn đọc thêm nói ở nhà trôi chảy, vào phòng thi Speaking bị bí. Nếu bạn từng học thuộc bài mẫu, bài học thuộc văn mẫu khiến tôi cứng họng sau đúng hai câu kể vì sao cách đó không bền.
Nếu bạn muốn có người chỉ ra ô nào bạn đang kẹt, hãy xem trang khóa thoát kẹt band ở ketband.chienlouis.com, hoặc nhắn tôi qua Zalo. Tôi đọc và trả lời.
Nguồn tham khảo
- IELTS, IELTS scoring in detail (đọc ngày 29/09/2026).